Khi các nhà đầu tư trên toàn cầu xếp hàng để mua cổ phiếu SpaceX trong đợt IPO được xem là lớn nhất lịch sử, phần lớn sự chú ý đều đổ dồn vào Starlink – mảng Internet vệ tinh đang trở thành “cỗ máy kiếm tiền” duy nhất của tập đoàn không gian do Elon Musk sáng lập.
Theo các tài liệu gửi nhà đầu tư, Starlink hiện là bộ phận lớn nhất của SpaceX xét về doanh thu, đồng thời cũng là mảng kinh doanh duy nhất có lãi. Công ty cho biết số lượng khách hàng Internet băng thông rộng của Starlink đã tăng hơn gấp đôi chỉ trong vòng một năm, đạt 10,3 triệu thuê bao trên toàn cầu. Đây là con số cho thấy vị thế áp đảo của Starlink trong lĩnh vực Internet vệ tinh thương mại.
Ngược lại, các hoạt động còn lại của SpaceX, bao gồm mảng không gian và trí tuệ nhân tạo, chỉ tạo ra tổng doanh thu khoảng 1,4 tỷ USD trong quý đầu tiên của năm. Tuy nhiên, hai lĩnh vực này lại ghi nhận khoản lỗ hoạt động lên tới 3,1 tỷ USD trong cùng giai đoạn.
Điều đó đồng nghĩa với việc Starlink đang đóng vai trò “trụ cột tài chính” của cả đế chế SpaceX. Nhưng ngay cả với Starlink, con đường tăng trưởng trong tương lai cũng không còn dễ dàng như trước.
Tham vọng định giá 1.770 tỷ USD và bài toán Starship
SpaceX vẫn đang hướng tới mức vốn hóa khổng lồ khoảng 1.770 tỷ USD sau IPO. Tuy nhiên, để biện minh cho con số này, công ty cần chứng minh rằng Starlink vẫn còn khả năng tăng trưởng mạnh trong nhiều năm tới.
Một phần quan trọng trong chiến lược đó nằm ở chương trình tên lửa Starship. Đây là tên lửa lớn nhất từng được chế tạo và phóng lên không gian. SpaceX kỳ vọng Starship sẽ giúp triển khai thế hệ vệ tinh Starlink V3 mới với năng lực vượt trội, từ đó mở rộng đáng kể phạm vi và chất lượng dịch vụ.
Tuy nhiên, Starship hiện vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm. Phần lớn các chuyến bay cho đến nay mới chỉ mang theo tải trọng mô phỏng thay vì vệ tinh thương mại thực sự.
Theo hồ sơ IPO, kể từ khi thành lập năm 2002, SpaceX đã tích lũy khoản thâm hụt lên tới 41,3 tỷ USD. Riêng quý đầu năm, công ty ghi nhận lỗ hoạt động 1,9 tỷ USD. Trong đó, hơn 15 tỷ USD đã được đổ vào chương trình phát triển Starship.
Giám đốc tài chính Bret Johnsen cho rằng tiềm năng của Starlink vẫn còn rất lớn. Ông nhận định 10 triệu khách hàng hiện tại có thể phát triển thành hàng trăm triệu người dùng trên toàn thế giới, bởi việc cung cấp kết nối Internet từ không gian tới nhiều địa điểm khác nhau hiệu quả hơn rất nhiều so với việc xây dựng hạ tầng mặt đất truyền thống.
Johnsen cũng tiết lộ SpaceX đặt mục tiêu cung cấp dịch vụ tương đương mạng 5G trực tiếp tới các thiết bị tiêu dùng trong vòng hai năm tới.
Doanh thu trên mỗi khách hàng đang giảm
Dù số lượng thuê bao tăng mạnh, một tín hiệu đáng chú ý là doanh thu trung bình trên mỗi người dùng (ARPU) của Starlink lại đang liên tục đi xuống.
Trong quý đầu năm, ARPU giảm còn 66 USD mỗi tháng, thấp hơn đáng kể so với mức 86 USD của cùng kỳ năm trước. Nếu nhìn dài hạn hơn, chỉ số này đã giảm từ 99 USD năm 2023 xuống 91 USD năm 2024 và còn 81 USD trong năm vừa qua.
Điều này cho thấy SpaceX đang phải mở rộng sang các nhóm khách hàng có khả năng chi trả thấp hơn hoặc áp dụng chính sách giá cạnh tranh hơn để thu hút người dùng mới.
Đáng chú ý, mặc dù số thuê bao tăng gấp đôi trong quý đầu năm, lợi nhuận hoạt động chỉ tăng nhẹ từ 1,03 tỷ USD lên 1,19 tỷ USD.
Theo Tim Farrar, Chủ tịch công ty nghiên cứu viễn thông và vệ tinh TMF Associates, lượng khách hàng mới không tạo ra nhiều doanh thu bổ sung như kỳ vọng. Điều này có thể buộc Starlink phải tăng giá dịch vụ để cải thiện lợi nhuận, nhưng đi kèm với đó là nguy cơ khách hàng hủy thuê bao.
Cạnh tranh ngày càng khốc liệt
Một thách thức khác là chi phí sản xuất thiết bị đầu cuối Starlink vẫn ở mức cao.
Theo ước tính của Farrar, các bộ thu phát Starlink có chi phí sản xuất cao gấp khoảng ba lần so với modem Internet truyền thống trên mặt đất. Khi số lượng khách hàng tăng lên hàng chục triệu người, đây sẽ là gánh nặng không nhỏ đối với SpaceX.
Bên cạnh đó, môi trường cạnh tranh cũng đang thay đổi nhanh chóng. Thành công ban đầu của Starlink đến từ khả năng cung cấp Internet cho những khu vực hẻo lánh, nơi các nhà mạng truyền thống khó hoặc không thể triển khai hạ tầng.
Hiện Starlink đang vận hành khoảng 9.600 vệ tinh quỹ đạo thấp và phục vụ khách hàng tại 164 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Tuy nhiên, công ty đang ngày càng hướng tới các khu vực phát triển và đô thị đông dân cư, nơi sự cạnh tranh với các nhà cung cấp internet cáp quang và băng thông rộng truyền thống trở nên gay gắt hơn rất nhiều.
Trong khi đó, Amazon cũng đang thúc đẩy dự án Internet vệ tinh Leo. Dù dịch vụ này chưa chính thức thương mại hóa và mới bắt đầu triển khai các vệ tinh hoạt động từ năm 2025, nhưng đây được xem là đối thủ tiềm năng đáng gờm của Starlink trong tương lai.
Theo Farrar, nhiều người đang đánh giá thấp khả năng phản ứng của các nhà mạng truyền thống. Các công ty viễn thông hoàn toàn có thể giữ chân khách hàng bằng cách giảm giá, tung ra các gói dịch vụ kết hợp hoặc ưu đãi dài hạn.
Ông cho rằng việc bảo vệ khách hàng cáp quang hiện hữu sẽ không quá khó khăn đối với các nhà mạng nếu họ chấp nhận giảm giá để duy trì thị phần.
Dù vậy, không phải ai cũng bi quan về triển vọng của SpaceX.
Nhà phân tích James Ratzer của New Street Research vẫn đánh giá rất cao tiềm năng tăng trưởng của Starlink. Công ty này đã đưa ra mức giá mục tiêu 165 USD/cổ phiếu, cao hơn đáng kể so với mức giá IPO dự kiến 135 USD.
Theo Ratzer, câu hỏi quan trọng nhất hiện nay là liệu SpaceX có thể tìm được con đường hiệu quả nhất để đạt mức tăng trưởng theo cấp số nhân như những gì họ đang hứa hẹn hay không.
Nếu Starship hoạt động thành công và các vệ tinh Starlink V3 được triển khai đúng kế hoạch, năng lực mạng lưới của Starlink sẽ tăng vọt. Ratzer cho biết các vệ tinh V3 mạnh hơn khoảng 10 lần so với thế hệ đang hoạt động hiện nay.
Sự kết hợp giữa Starship và Starlink V3 có thể giúp dịch vụ Internet vệ tinh của SpaceX đủ sức cạnh tranh trực tiếp với Internet cáp quang ở nhiều khu vực trên thế giới.
Chính vì vậy, giới đầu tư đang nhìn nhận rằng đặt cược vào Starlink cũng đồng nghĩa với việc đặt cược vào Starship. Nếu chương trình tên lửa này thành công, SpaceX có thể mở ra một giai đoạn tăng trưởng hoàn toàn mới. Nhưng nếu quá trình phát triển tiếp tục gặp trục trặc hoặc chậm tiến độ, tham vọng định giá nghìn tỷ USD của công ty sẽ phải đối mặt với những dấu hỏi lớn.
(Theo CNBC, The Guardian)