Một phát hiện mới đầy bất ngờ của tàu tự hành Curiosity đang khiến giới khoa học đặc biệt chú ý.
Trong hành trình khám phá bề mặt sao Hoả, cỗ xe tự hành của NASA đã ghi nhận một vùng địa hình khổng lồ được bao phủ bởi những cấu trúc đa giác giống như tổ ong trải dài đến tận đường chân trời.
Đây được xem là một trong những phát hiện địa chất ấn tượng nhất của sứ mệnh, đồng thời có thể giúp các nhà khoa học giải mã cách nước và khí hậu đã định hình hành tinh Đỏ hàng tỷ năm trước.
Không chỉ gây ấn tượng bởi quy mô chưa từng thấy, cánh đồng đa giác này còn có thể lưu giữ những dấu vết quan trọng về các chu kỳ khô – ướt, biến đổi nhiệt độ và những điều kiện từng tồn tại, khi sao Hỏa vẫn còn là một thế giới có môi trường thuận lợi hơn cho sự sống.
“Biển đa giác” khổng lồ trải dài khắp thung lũng Valle Grande
Trong quá trình leo lên khu vực thung lũng Valle Grande, tàu Curiosity đã bắt gặp một vùng bề mặt rộng lớn xuất hiện dày đặc các vết nứt hình đa giác.
Mỗi cấu trúc có kích thước khoảng 4–8cm và ghép nối với nhau thành mạng lưới giống như tổ ong tự nhiên.
Trước đây, Curiosity từng quan sát thấy những cụm đa giác tương tự ở nhiều vị trí khác trên sao Hoả. Tuy nhiên, đây là lần đầu tiên nhóm điều khiển sứ mệnh chứng kiến chúng xuất hiện trên một khu vực rộng đến như vậy, kéo dài theo mọi hướng trong phạm vi quan sát của tàu.
Vào các ngày 19 và 20/6, tương ứng với ngày sao Hoả thứ 4.930 và 4.931 của sứ mệnh (sol), Curiosity đã chụp một ảnh toàn cảnh 360 độ ghi lại toàn bộ khung cảnh kỳ lạ này.
Những mô hình hình học gần như phủ kín bề mặt đất, tạo nên một “biển đa giác” hiếm thấy trên hành tinh Đỏ.
Không chỉ xuất hiện trên nền thung lũng, các vết nứt còn bao quanh sườn của một gò đá mang tên Miraflores.
Khối địa hình này cao khoảng 6 mét so với khu vực xung quanh và phía trên được phủ bởi một lớp cát dày, tạo nên sự tương phản rõ rệt giữa các lớp địa chất.
NASA kỳ vọng giải mã lịch sử khí hậu cổ đại của sao Hoả
Ashwin Vasavada, nhà khoa học phụ trách dự án Curiosity tại Phòng Thí nghiệm Động cơ Phản lực (JPL) của NASA ở California, cho biết nhóm nghiên cứu đã vô cùng kinh ngạc trước quy mô của phát hiện.
Theo ông, Curiosity từng ghi lại rất nhiều cảnh quan ngoạn mục trong suốt hơn một thập kỷ hoạt động trên sao Hoả, nhưng “biển đa giác” này vẫn đủ sức khiến cả nhóm sửng sốt.
Các nhà khoa học đã tiến hành đo đạc cẩn thận hình dạng, kích thước cũng như thành phần hóa học của từng cấu trúc.
Họ hy vọng dữ liệu thu được sẽ cung cấp những manh mối quan trọng, để xác định chính xác quá trình đã tạo nên hệ thống đa giác rộng lớn này.
Một số cấu trúc đa giác từng được Curiosity nghiên cứu trước đây được xác định hình thành từ bùn khô nứt nẻ sau khi nước bốc hơi. Đây là hiện tượng rất quen thuộc trên Trái Đất khi các hồ hoặc vùng đất ngập nước cạn dần.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng không phải mọi mô hình đa giác trên sao Hỏa đều có chung nguồn gốc.
Một giả thuyết khác cho rằng sự thay đổi nhiệt độ lặp đi lặp lại giữa các giai đoạn nóng và lạnh trong thời gian rất dài có thể khiến bề mặt đá bị co giãn, tạo nên các vết nứt hình học đặc trưng.
Ngoài ra, quá trình nén địa chất cũng có thể đóng vai trò quan trọng. Khi các lớp trầm tích bị chôn vùi dưới những lớp vật chất mới, áp lực tăng lên sẽ ép nước thoát ra khỏi lớp đất đá, từ đó hình thành mạng lưới nứt có dạng tổ ong.
Hiện nhóm nghiên cứu của NASA đang phân tích toàn bộ dữ liệu địa chất và hóa học do Curiosity thu thập để xác định liệu chỉ một cơ chế, hay sự kết hợp của nhiều quá trình khác nhau đã tạo nên “biển đa giác” khổng lồ tại Valle Grande.
14 năm khám phá, Curiosity liên tiếp mang đến những bất ngờ
Khám phá mới tiếp tục nối dài danh sách các phát hiện đáng chú ý kể từ khi Curiosity hạ cánh xuống sao Hoả vào ngày 5/8/2012.
Trong suốt hành trình kéo dài 14 năm, chiếc xe tự hành đã phát hiện hàng loạt hiện tượng địa chất hiếm gặp như các tinh thể lưu huỳnh nguyên chất, thiên thạch có bề mặt phản chiếu mạnh cùng nhiều loại đá có cấu tạo đặc biệt chưa từng được quan sát trước đó.
Quan trọng hơn cả, Curiosity đã cung cấp ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy, sao Hoả cổ đại từng sở hữu những điều kiện rất khác hiện nay.
Hành tinh này từng có nước ở thể lỏng, các nguyên tố hóa học thiết yếu và nguồn dinh dưỡng đủ để hỗ trợ sự tồn tại của các vi sinh vật nếu sự sống từng xuất hiện.
Theo các nghiên cứu địa chất, hàng tỷ năm trước, các hồ nước và dòng suối từng bao phủ nhiều khu vực ở chân núi Mount Sharp, ngọn núi cao khoảng 5km mà Curiosity bắt đầu chinh phục từ năm 2014.
Trong quá trình leo lên từng lớp địa tầng, tàu tự hành đã phát hiện nhiều dấu vết hóa học còn sót lại từ thời kỳ sao Hỏa ẩm ướt hơn.
Đặc biệt, Curiosity từng ghi nhận sự hiện diện của các phân tử hữu cơ chứa carbon – những hợp chất được xem là tiền chất để hình thành RNA và DNA, hai loại axit nucleic mang thông tin di truyền của mọi sinh vật trên Trái Đất.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh rằng, hiện chưa thể xác định những phân tử hữu cơ này được tạo ra nhờ hoạt động sinh học hay chỉ đơn thuần là kết quả của các phản ứng địa chất tự nhiên. Cả hai khả năng đều vẫn được xem là hợp lý.
Dù vậy, phát hiện này tiếp tục củng cố giả thuyết rằng sao Hoả trong quá khứ từng sở hữu môi trường hóa học phù hợp cho sự sống.
(Theo SciTechDaily, LiveScience)