Với độ phân giải panchromatic (đa sắc) chỉ 0,5 mét và quỹ đạo LEO 535-545 km, vệ tinh TEE-01B do Earth Eye Co (Trung Quốc) chế tạo đã được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) mua bí mật cuối năm 2024.
Hệ thống này cung cấp hình ảnh thời gian thực có dấu thời gian và tọa độ, hỗ trợ toàn bộ chu kỳ tình báo – tấn công – đánh giá thiệt hại trước các cuộc tập kích.
Vệ tinh TEE-01B là một hệ thống quan sát Trái Đất độ phân giải cao do công ty Earth Eye Co của Trung Quốc phát triển và chế tạo.
Hệ thống được Iran tiếp nhận thông qua mô hình chuyển giao trên quỹ đạo (in-orbit delivery) sau khi phóng thành công ngày 6/6/2024 từ Trung tâm Phóng Vệ tinh Jiuquan bằng tên lửa Ceres-1.
Việc mua bán diễn ra trực tiếp qua Lực lượng Hàng không Vũ trụ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC Aerospace Force) với giá trị hợp đồng khoảng 36,6 triệu USD (tương đương 250 triệu nhân dân tệ), bao gồm cả dịch vụ hỗ trợ vận hành dài hạn và phần mềm quản lý nhiệm vụ.
Về thông số kỹ thuật cốt lõi, vệ tinh TEE-01B hoạt động trên quỹ đạo LEO đồng bộ Mặt Trời ở độ cao 535-545 km, với góc nghiêng khoảng 97,5 độ.
Mỗi vòng quay mất gần 95 phút, cho phép vệ tinh thực hiện 14-15 vòng mỗi ngày. Nhờ quỹ đạo này, vệ tinh TEE-01B có khả năng quan sát các khu vực mục tiêu một đến hai lần mỗi ngày, trong đó thường chỉ một lần phù hợp để thu nhận hình ảnh chất lượng cao do yêu cầu về góc chiếu sáng và góc quan sát.
Chiều rộng dải quét (swath width) đạt 14,8 km, nghĩa là mỗi lần bay qua chỉ bao phủ một hành lang hẹp nhưng chi tiết cao.
Công nghệ cảm biến chính của vệ tinh TEE-01B là hệ thống quang điện tử (electro-optical) hỗ trợ chế độ vận hành push-broom, stereo và along-track imaging (Push-broom: quét kiểu chổi đẩy. Stereo imaging: ảnh lập thể hoặc chụp ảnh 3D/ảnh nổi. Along-track imaging: chụp ảnh dọc đường bay/hoặc quét dọc quỹ đạo).
Độ phân giải panchromatic (đa sắc/toàn sắc – thuật ngữ chỉ các loại phim hoặc cảm biến ảnh nhạy cảm với toàn bộ dải ánh sáng nhìn thấy được như đỏ, xanh lá, xanh dương) đạt 0,5-0,52 mét, cho phép phân biệt rõ ràng các đối tượng kích thước nhỏ như loại máy bay, thiết bị hỗ trợ mặt đất hay dấu vết di chuyển của xe cộ.
Độ phân giải multispectral (đa phổ – công nghệ ghi lại hình ảnh ở nhiều dải bước sóng cụ thể trên toàn bộ phổ điện từ, bao gồm cả những vùng mắt người không nhìn thấy như cận hồng ngoại, tia hồng ngoại, và tia cực tím) khoảng 2,08-2,12 mét với các băng tần panchromatic, xanh lá, đỏ và hồng ngoại gần, giúp phân tích thêm về tình trạng cơ sở hạ tầng và thiệt hại sau tấn công.
Trọng lượng vệ tinh dưới 112 kg, thuộc nhóm vệ tinh nhỏ gọn, dễ tích hợp vào chòm sao lớn hơn để giảm thời gian phản hồi xuống còn khoảng 1,2 giờ.
Hệ thống truyền dữ liệu và điều khiển được hỗ trợ bởi mạng trạm mặt đất toàn cầu của Emposat (công ty Trung Quốc), bao gồm các trạm ở châu Á, Mỹ Latinh và nhiều khu vực khác.
Nhờ đó, IRGC có thể gửi lệnh nhiệm vụ, nhận dữ liệu hình ảnh và kiểm soát vệ tinh từ bên ngoài lãnh thổ Iran mà không phụ thuộc hoàn toàn vào hạ tầng trong nước.
Hình ảnh thu được luôn mang dấu thời gian chính xác cùng tọa độ địa lý, cho phép tích hợp trực tiếp vào quy trình lập kế hoạch quân sự.
Ngoài ra, vệ tinh còn kết hợp công nghệ xử lý hình ảnh trí tuệ nhân tạo (AI) của Trung Quốc để hỗ trợ nhận diện và phân tích mục tiêu tự động.
Trong ứng dụng thực tế, vệ tinh TEE-01B đã được IRGC sử dụng để hoàn thành chu kỳ tình báo, giám sát, trinh sát (ISR) đầy đủ.
Trước khi tấn công, vệ tinh cung cấp hình ảnh tình báo chi tiết về vị trí, cấu hình và hoạt động tại các căn cứ quân sự Mỹ ở Trung Đông như Prince Sultan Air Base (Saudi Arabia), Muwaffaq Salti Air Base (Jordan), căn cứ Hạm đội 5 tại Bahrain hay sân bay Erbil (Iraq).
Trong giai đoạn tấn công, dữ liệu quỹ đạo và hình ảnh thời gian thực hỗ trợ phối hợp thời gian chính xác cho máy bay không người lái và tên lửa.
Sau tấn công, hình ảnh độ phân giải cao giúp đánh giá thiệt hại nhanh chóng, chẳng hạn xác nhận hư hỏng của năm máy bay tiếp dầu KC-135 và một máy bay cảnh báo sớm E-3G tại Prince Sultan vào ngày 14/3/2026.
So với các vệ tinh tự phát triển của Iran như Noor-2 (độ phân giải 12-15 mét) hay Noor-3 (5 mét), vệ tinh TEE-01B mang lại bước tiến lớn với khả năng nhận diện cấp độ vật thể thay vì chỉ quan sát khu vực rộng.
Thiết kế nhỏ gọn, quỹ đạo tối ưu và mạng trạm mặt đất quốc tế giúp hệ thống trở thành công cụ linh hoạt, ít phụ thuộc và có khả năng sống sót cao hơn trong môi trường xung đột.
Vệ tinh TEE-01B đại diện cho xu hướng chuyển giao công nghệ vệ tinh thương mại sang mục đích quân sự thông qua mô hình in-orbit (trên quỹ đạo), giúp Iran nâng cao đáng kể năng lực tình báo độc lập mà không cần phóng vệ tinh mới.
Với thông số kỹ thuật cân bằng giữa độ phân giải cao, tần suất quan sát ổn định và khả năng xử lý dữ liệu nhanh chóng, vệ tinh TEE-01B đã chứng minh vai trò quan trọng trong hỗ trợ hoạt động tác chiến hiện đại tại khu vực Trung Đông.
(Theo Financial Times, Army Recognition, Asia Times…)