Nghiện video ngắn gây “thối não”
Ông Võ Quốc Hưng, Giám đốc tăng trưởng của Tokin Media cho biết, hội chứng nghiện video ngắn sau khi TikTok bùng nổ, từ năm 2021 – 2022 đã có các nghiên cứu khoa học chứng minh và đăng trên các tạp chí khoa học về thần kinh uy tín của thế giới như Neurolmage.
Theo đó, vào năm 2021, các nhà khoa học đại học Chiết Giang đã sử dụng công nghệ chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) để theo dõi hoạt động não bộ của người dùng khi xem video được thuật toán gợi ý. Kết luận rằng các video ngắn hoạt động giống như cơ chế của các trò chơi may rủi (gambling): mỗi lần vuốt lên là một lần mở “hộp quà bí mật”, kích thích não tiết Dopamine (chất dẫn truyền thần kinh và hormone được sản xuất tự nhiên trong não bộ) liên tục để duy trì hành vi lướt.
Hay ứng dụng lý thuyết Điều kiện hóa hành động (Operant Conditioning) do nhà tâm lý học B.F. Skinner phát triển từ thế kỷ 20, được Nir Eyal ứng dụng vào thiết kế công nghệ hiện nay. Trong đó, ứng dụng và nghiên cứu công bố trên Frontiers in Human Neuroscience, năm 2022 đã chỉ ra rằng giao diện cuộn vô hạn, kết hợp với phần thưởng biến đổi khiến vùng não kiểm soát hành vi bị giảm khả năng ức chế, dẫn đến hành vi “lướt vô thức”.
Theo ông Võ Quốc Hưng, từ các nghiên cứu ở trên, do cơ chế sinh học và bẫy Dopamine, video ngắn có độ dài chỉ từ 15 – 60 giây với nội dung dồn dập, khiến não bộ luôn có cảm giác hưng phấn như được nhận phần thưởng. Với tính năng lướt vô tận, kết hợp cơ chế phần thưởng bí mật khiến người dùng liên tục tò mò không biết video tiếp theo như thế nào, làm họ rơi vào trạng thái lướt vô thức quên mất thời gian. Ở đây giống như một dạng thao túng hành vi và khiến cho não người dùng mất kiểm soát.
Bên cạnh đó, với thuật toán nền tảng hiện nay đều sử dụng AI để phân tích từng giây, thậm chí từng 1/100 giây thao tác của người dùng; kiểu như họ dừng lại xem bao lâu, có thích hay chia sẻ không, có tương tác khác như comment … hay không. Từ đó thuật toán liên tục tối ưu hóa việc cung cấp nội dung, chỉ đẩy những nội dung chính xác với thị hiếu cá nhân, tạo ra một ma trận nội dung đúng ‘gu’ khiến người dùng rất khó thoát ra vì cảm giác tiếc nuối.
Ông Võ Quốc Hưng cho biết, với việc nghiện các video ngắn khiến cho não bộ quen tiếp nhận nội dung nhanh và ngắn, khiến nó mất khả năng tiếp nhận các nội dung dài, có chiều sâu. Đồng thời, não bộ cũng dần mất luôn khả năng tư duy lập luận vì ngại các tác vụ phức tạp, giảm luôn sự tập trung và kiên nhẫn của người dùng. Đây là điều mà các nhà khoa học đề cập đến, đó chính là hiện tượng “thối não” (Brain rot).
Bên cạnh đó, người dùng còn bị tác động trực tiếp đến sức khỏe thể chất, vì việc lướt video ngắn, giật gân trước giờ ngủ, khiến thần kinh kích thích liên tục gây mất ngủ và dễ gây lo âu trầm cảm.
Hiểm hoạ từ các video ngắn AI
Đáng chú ý, trên các nền tảng như TikTok, Reels của Facebook hay Youtube Shorts hiện nay xuất hiện tràn ngập các video ngắn được làm bằng AI và đa số đến từ Trung Quốc.
Chỉ cần lướt trên các nền tảng này, cứ 1 đến 2 video là lại xuất hiện các video làm bằng AI và số lượng không thể đếm xuể.
Theo ông Nhân Nguyễn, chuyên gia đang hoạt động trong lĩnh vực Digital Marketing tại TPHCM, video ngắn đã nguy hiểm, thì video được tạo bằng AI còn nguy hiểm hơn rất nhiều.
Bởi từ kinh nghiệm sáng tạo video, những thông số kỹ thuật đã nắm, những người làm video có thể dùng AI để vượt ra ngoài rào cản quay dựng thông thường. Bởi lúc này họ sẽ phân tích được những cảnh quay, tình huống có thể tạo thành điểm thu hút (hook) và với AI họ có thể tạo ra hàng chục lựa chọn khác nhau để thu hút người dùng, thay vì tốn nhiều tiền bạc như trước đây.
Khi người dùng quyết định xem một video ngắn, lí do là trong giây đầu tiên khi lướt video họ đã bị thu hút bởi điểm hook đó. Từ đây, với AI, những người làm video sẽ đánh giá được tỉ lệ thành công trước khi bước vào phần dựng và cho ra đời một loạt kịch bản khác với nhiều hướng nhân vật và bối cảnh khác nhau, để kéo người dùng đắm chìm vào nó.
Ông Nhân cho rằng, rất khó quy trách nhiệm cho các nền tảng, bởi AI phát triển quá nhanh mà các hệ thống lọc chặn của nền tảng không cập nhật theo kịp, nó giống như câu chuyện quy định của luật pháp và thực tế xã hội vậy.
Đồng quan điểm, ông Võ Quốc Hưng cũng cho rằng, video ngắn được tạo bằng AI thực sự là một hiểm hoạ cho giới trẻ hiện nay, đơn cử chúng dễ làm, ít tốn chi phí và có thể tạo ra một “cơn bão” video ngắn trên các nền tảng.
Các video ngắn AI thường tạo độ giật gân tối đa, bắt trend nhanh và kích thích người dùng liên tục với công thức: 3 giây đầu gây sốc, tiết tấu nhanh, âm thanh kích thích mạnh…
Bên cạnh đó, phần hình ảnh do AI tạo ra nhìn ảo ảo, không có thực nhưng lại lạ, khiến nó kích thích hiệu ứng thị giác, nhân vật hư cấu, kịch bản kỳ dị đánh trúng tâm lý tò mò của giới trẻ.