Lời toà soạn: Việc Bộ Công an quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”, quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự cho thấy yêu cầu nghiêm ngặt về tính tuân thủ quy định pháp luật trên không gian số.
VietNamNet đăng tải tuyến bài viết về vấn đề xâm phạm bản quyền trực tuyến nhằm bóc tách và thêm góc nhìn cụ thể hơn về vấn đề này.
Ngày 16/5 vừa qua, Bộ Công an đã ra quyết định khởi tố 5 vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”, quy định tại Điều 225 Bộ luật Hình sự, trong đó có vụ án tại Công ty cổ phần thương mại và dịch vụ truyền thông Bihaco (BH Media) với bị can Nguyễn Hải Bình, Tổng Giám đốc công ty, cùng các công ty khác liên quan. Cả ông Phan Vũ Tuấn và Nguyễn Tiến Huy đều cho rằng đây là tín hiệu đáng mừng đối với thực thi bản quyền cũng như người làm sáng tạo nội dung.
Theo ông Nguyễn Tiến Huy, CEO của Pencil Group, đây là tin tốt cho nền sản xuất âm nhạc Việt Nam.
Thứ nhất, lần đầu tiên hành vi xâm phạm quyền tác giả trên nền tảng số bị xử lý hình sự ở quy mô lớn tại Việt Nam. Suốt nhiều năm, các tranh chấp bản quyền âm nhạc chỉ dừng ở mức phản ánh báo chí, tranh cãi dân sự, hoặc nghệ sĩ tự đấu tranh đơn lẻ trên mạng xã hội. Kết quả thường là công ty vi phạm xin lỗi, gỡ Claim, rồi mọi thứ lại đâu vào đấy.
Việc Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03, Bộ Công an) vào cuộc và Viện Kiểm sát nhân dân tối cao phê chuẩn khởi tố cho thấy Nhà nước đã nhìn nhận đây không còn là chuyện “nhầm lẫn kỹ thuật” mà là hành vi có tổ chức, có hệ thống, gây thiệt hại kinh tế thực sự cho người sáng tạo.
Thứ hai, vụ án tạo tiền lệ pháp lý để các nhạc sĩ, nhà sản xuất, ca sĩ độc lập có cơ sở rõ ràng hơn khi bảo vệ quyền lợi. Trước đây, khi bị “đánh gậy” oan, phản ứng phổ biến nhất của nghệ sĩ là lên Facebook kể khổ, vì họ không biết kiện ai, kiện ở đâu và liệu có ai lắng nghe không. Giờ đã có câu trả lời, hành vi đó có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Thứ ba, vụ án buộc toàn bộ hệ sinh thái phải nhìn lại cách vận hành. Các sân khấu âm nhạc như Lululola, Mây Lang Thang, Giọng ca để đời đều là mô hình biểu diễn trực tiếp kết hợp khai thác nội dung số. Khi các đơn vị tổ chức show sử dụng ca khúc để bán vé, livestream, đăng tải nội dung mà không thanh toán đầy đủ quyền tác giả và quyền liên quan, thì người chịu thiệt vẫn là nhạc sĩ sáng tác và nhà sản xuất bản ghi gốc. Việc khởi tố đồng loạt cả mô hình MCN (mạng đa kênh) lẫn mô hình biểu diễn là tín hiệu cho thấy pháp luật không chỉ nhắm vào một dạng vi phạm duy nhất.
Thứ tư, Công điện 38 của Thủ tướng cho thấy bảo vệ sở hữu trí tuệ đang được đưa vào ưu tiên chính sách quốc gia. Điều này có ý nghĩa không chỉ với âm nhạc mà với toàn bộ ngành công nghiệp sáng tạo, trong bối cảnh Việt Nam đang muốn phát triển kinh tế nội dung số và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị sáng tạo toàn cầu. Không quốc gia nào xây được nền công nghiệp văn hóa nếu người sáng tạo không được bảo vệ quyền lợi kinh tế từ chính tác phẩm của mình.
Luật sư Phan Vũ Tuấn, người điều hành Phan Law Vietnam cũng cho biết, việc khởi tố các vụ án ở trên phát tín hiệu cơ quan chức năng đã nhìn thấy vấn đề, rằng không gian số không phải vùng vô pháp.
Nhưng ông cũng cho rằng đây mới chỉ là bước đầu, còn hàng chục vụ việc khác vẫn bị treo tại toà và đang chờ xử lý.
Vì thế, kỳ vọng lớn nhất lúc này của ông là cơ quan điều tra sẽ truy cập được vào hệ thống MCN của các tổ chức bị khởi tố để thu thập toàn bộ dữ liệu Claim.
“Phan Law Vietnam và hàng trăm nghệ sĩ đang bị ‘bó chân’ không phải vì thiếu bằng chứng, mà vì bằng chứng nằm trong MCN, nơi chỉ có nội bộ mới vào được. Một khi cơ quan chức năng có trong tay dữ liệu đó, chúng tôi sẽ đồng loạt lên tiếng”, ông Tuấn nhấn mạnh.
Ông Tuấn cũng kêu gọi, nếu ai là những người từng bị các công ty trên tấn công bản quyền, đây là thời điểm cần nhanh chóng liên hệ cơ quan Công an để cung cấp thông tin. Từng vụ việc, từng bằng chứng, từng tin nhắn tống tiền đều có giá trị.
Về phía Phan Law Vietnam cũng sẽ mở cổng thông tin nhận phản ánh về xâm phạm bản quyền, đặc biệt các vụ liên quan MCN và Content ID.
Thứ hai, lập đội tư vấn miễn phí về bản quyền MCN cho các nghệ sĩ và nhà sáng tạo nội dung bị ảnh hưởng trong thời gian qua.
Thứ ba, Phan Law Vietnam kêu gọi các luật sư bản quyền khác cùng tham gia để bảo vệ những người bị yếu thế ở trên.
Bài 3: Lỗ hổng YouTube Content ID, cần một Music ID riêng cho âm nhạc Việt Nam