“Cài Win dạo” là một cụm từ được dân công nghệ thông tin dùng trong hơn 20 năm vừa qua, để chỉ những người chuyên đi cài lại máy tính, trong đó có phần mềm hệ điều hành Windows cho bạn bè, người thân hay khách hàng…
Hành trang của họ là một bộ đĩa cài phần mềm với Windows, Office, các driver, các phần mềm hay game, đa số đều là crack… những chiếc máy được cài thường là máy đời cũ.
Đã có một thời đây là một nghề thịnh hành, đặc biệt trong giai đoạn 2002 đến 2010, khi game online xuất hiện, rất nhiều người muốn nâng cấp máy tính cá nhân của mình hay các tiệm Internet cũng muốn nâng cấp để đáp ứng nhu cầu của người chơi.
Thời ấy Windows XP SP2 là một lựa chọn phổ biến được dân “cài Win dạo” cài cho các máy tính để bàn.
Mãi đến bây giờ nghề này vẫn tồn tại, tuy nhiên, những người làm nghề giờ đây không còn là các sinh viên hay nhân viên IT ở các công ty đi làm thêm nữa, mà họ đến từ các tiệm sửa máy tính nhỏ ở các thành phố hay vùng quê…
Họ nhận cài lại phần mềm cho các máy tính cá nhân, hay tiến hành bảo trì từ phần cứng đến phần mềm cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Có điều giờ đây ý thức được câu chuyện vi phạm bản quyền phần mềm nhiều người đã bắt đầu từ bỏ nghề này.
Anh N.A.D. từng là một thợ sửa máy tính chuyên lắp đặt và cài phần mềm cho các tiệm Internet, người đã đưa công nghệ Bootrom vào rất nhiều tiệm Internet ở vùng ven TPHCM cho biết, trước câu chuyện siết chặt vi phạm bản quyền trong thời gian qua, anh đã không còn nhận cài đặt phần mềm cho các khách hàng nữa.
Giờ đây anh chỉ nhận cài đặt mạng và lắp ráp phần cứng máy tính và kêu gọi các khách hàng của mình mua các phần mềm có bản quyền như Windows hay Office để cài vào.
“Đối với các khách hàng khó khăn về chi phí để mua bản quyền, đặc biệt là các tiệm Internet, tôi thường khuyên họ dùng các phần mềm mở vì giờ có rất nhiều”, anh D. cho biết.
Trong khi đó anh N.T.A. đang sở hữu một cửa hàng sửa máy tính trên đường Tôn Thất Tùng tại TPHCM cũng chia sẻ, hiện cửa hàng cũng không còn nhận bảo trì và cài đặt các phần mềm không bản quyền cho các doanh nghiệp như trước đây.
Thay vào đó, anh cũng khuyến khích khách hàng của mình chịu khó mua các phần mềm bản quyền hoặc sử dụng các phần mềm mở.
“Trước đến nay chúng tôi nhận bảo trì từ phần cứng đến phần mềm cho các cơ quan hay doanh nghiệp quy mô nhỏ, cao lắm cũng chỉ có vài chục máy tính. Đa phần họ đều sử dụng phần mềm không bản quyền, mình đến chỉ bung bản ghost (phần mềm nén hệ điều hành) hoặc cài đặt mới cho họ thôi. Tuy nhiên, thời gian qua tôi và anh em đã khuyên họ đổi sang các phần mềm có bản quyền để sử dụng để tránh vi phạm pháp luật, một số nơi không nghe thì chúng tôi cũng không nhận bảo trì nữa”, anh A. nói.
Anh N.T.A. chia sẻ thêm, giới “cài Win dạo” ở TPHCM gần như đã bỏ nghề, đa phần giờ nhận sửa chữa phần cứng máy tính là chính, riêng sửa phần mềm họ thường nhận sửa các laptop vì thường chúng sẽ được tích hợp các phần mềm bản quyền có sẵn.
Câu chuyện xử lý vi phạm bản quyền phần mềm tại Việt Nam tiếp tục “nóng” lên trong những ngày qua, khi ngày 11/6, Cơ quan cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự về tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan theo điều 225 Bộ luật Hình sự.
Đây là vụ án đầu tiên trên phạm vi cả nước được khởi tố liên quan đến hành vi sử dụng trái phép phần mềm máy tính có bản quyền.
Theo đó, các đối tượng đã cung cấp máy tính được cài đặt sẵn hệ điều hành Windows và phần mềm Microsoft Office có dấu hiệu sử dụng các công cụ kích hoạt bản quyền trái phép như crack, key lậu, activator nhằm vô hiệu hóa cơ chế bảo vệ bản quyền của nhà sản xuất để sử dụng trái phép.