Từ hoàn thiện thể chế đến bài toán thực thi
Phát biểu khai mạc Hội nghị ‘Thể chế khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số – Tháo gỡ điểm nghẽn và kiến tạo phát triển’ được tổ chức mới đây, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân, cho biết kể từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 57, Bộ KH&CN đã chủ trì xây dựng và trình cấp có thẩm quyền ban hành 10 luật, 1 nghị quyết của Quốc hội, 40 nghị định, 12 nghị quyết của Chính phủ, 70 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 102 thông tư.
Theo Bộ trưởng, đây là khối lượng công việc rất lớn, chưa từng có trong khoảng thời gian ngắn. Kết quả này có được nhờ sự chỉ đạo của Chính phủ, sự đồng hành của Quốc hội cùng sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành và địa phương.
Tuy nhiên, ông Vũ Hải Quân nhấn mạnh, việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn hơn là bảo đảm các quy định được phổ biến và triển khai thống nhất trong thực tiễn.
Chính vì vậy, hội nghị được tổ chức nhằm làm rõ những điểm mới của chính sách, pháp luật, đồng thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai.
Theo Bộ trưởng, đến nay hệ thống thể chế về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cơ bản đã được hoàn thiện. Vấn đề đặt ra hiện nay không còn là xây dựng thêm cơ chế, chính sách mà là tổ chức thực hiện hiệu quả.
6 điểm mới gỡ nút thắt cho đầu tư và mua sắm chuyển đổi số
Tại hội nghị, ông Lê Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia có bài phát biều về quản lý đầu tư, mua sắm, thuê dịch vụ và cơ chế đặc thù cho phát triển thử nghiệm trong chuyển đổi số sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước đưa ra 6 điểm mới để xử lý các điểm nghẽ trong đầu tư.
Ông Tuấn cho biết, từ ngày 1/7/2026, cùng với Luật Chuyển đổi số có hiệu lực, Nghị định số 224/2026/NĐ-CP cùng các Thông tư số 39 và 41 của Bộ KH&CN đã tạo hành lang pháp lý tương đối đầy đủ cho hoạt động đầu tư, mua sắm và thuê dịch vụ phục vụ chuyển đổi số sử dụng ngân sách nhà nước.
Theo ông Tuấn, cơ chế mới có 6 điểm đổi mới nổi bật. Thứ nhất, chuyển đổi số được xác định là một lĩnh vực chi ngân sách độc lập trong nhóm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Luật Chuyển đổi số và Luật Ngân sách nhà nước quy định mức bố trí tối thiểu 1% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho lĩnh vực này. Đồng thời, Nghị định 224 quy định cụ thể các nhiệm vụ và nội dung chi, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc phân bổ và sử dụng nguồn lực.
Thứ hai, Nhà nước sẽ hỗ trợ tối đa 30% kinh phí thử nghiệm cho doanh nghiệp, nhưng không quá 15 tỷ đồng. Trước đây, doanh nghiệp phải tự chi trả toàn bộ chi phí thử nghiệm. Cơ chế mới được kỳ vọng khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn nghiên cứu, phát triển các giải pháp số.
Thứ ba, đối với các nền tảng số quốc gia và cơ sở dữ liệu quốc gia, Nghị định 224 cho phép đặt hàng một doanh nghiệp thực hiện toàn bộ quy trình từ nghiên cứu, lập dự án, thiết kế đến triển khai nhằm bảo đảm tiến độ và tính đồng bộ của hệ thống.
Cho phép doanh nghiệp vừa phát triển vừa vận hành hệ thống
Một thay đổi đáng chú ý khác là quy định cho phép một doanh nghiệp vừa thiết kế vừa triển khai đối với phần mềm nội bộ.
Theo ông Lê Anh Tuấn, phát triển phần mềm là quá trình liên tục điều chỉnh theo nhu cầu thực tế của người sử dụng. Trong khi đó, quy định trước đây yêu cầu tách riêng đơn vị thiết kế và đơn vị triển khai, khiến quá trình thực hiện thiếu linh hoạt.
Việc cho phép một doanh nghiệp đảm nhận cả hai công đoạn sẽ giúp rút ngắn thời gian triển khai và nâng cao hiệu quả dự án.
Bên cạnh đó, Nghị định 224 cũng tháo gỡ vướng mắc trong xác định giá dự toán. Trước đây, chủ đầu tư không tin vào báo giá doanh nghiệp nên sợ triển khai.
Nhưng cơ chế mới, doanh nghiệp sẽ phải chịu trách nhiệm về giá chứ chủ đầu tư không phải chịu trách nhiệm.
Nếu chủ đầu tư đã thực hiện đầy đủ việc lấy báo giá theo nguyên tắc công khai, minh bạch thì sẽ không phải chịu trách nhiệm đối với trường hợp doanh nghiệp kê khai giá không đúng thực tế hoặc nâng khống giá.
Quy định này giúp giảm áp lực trách nhiệm cho chủ đầu tư, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án.
Một điểm mới khác là cho phép doanh nghiệp phát triển nền tảng số, hệ thống thông tin hoặc phần mềm được tiếp tục thực hiện quản trị, vận hành và bảo trì chính hệ thống đó.
Theo ông Tuấn, trước đây đơn vị phát triển và đơn vị bảo trì thường tách biệt, dẫn đến nhiều khó khăn khi xử lý sự cố hoặc nâng cấp hệ thống do đơn vị bảo trì không nắm rõ kiến trúc và mã nguồn phần mềm.
Quy định mới sẽ bảo đảm tính liên tục, ổn định và nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống.
Theo lãnh đạo Cục Chuyển đổi số quốc gia, các quy định mới của Nghị định 224 được xây dựng trên cơ sở tổng kết thực tiễn triển khai các dự án chuyển đổi số trong thời gian qua, hướng tới tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế đầu tư, mua sắm và thuê dịch vụ sử dụng ngân sách nhà nước.
Đây sẽ là nền tảng quan trọng để đẩy nhanh triển khai các nền tảng số, cơ sở dữ liệu quốc gia và các dự án chuyển đổi số trong thời gian tới.
Tại hội nghị, đại diện Bộ Tài chính cho biết Thủ tướng đã giao Bộ phối hợp với Bộ KH&CN hoàn thiện cơ chế tài chính, ngân sách và thuế nhằm thể chế hóa Nghị quyết 57, đồng thời xây dựng cơ chế đãi ngộ, khoán chi và hướng dẫn phân bổ kinh phí cho hoạt động chuyển đổi số.
Theo đại diện Bộ Tài chính, Bộ đã bổ sung 25.000 tỷ đồng để bảo đảm mức chi 3% ngân sách cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, tạo động lực phát triển gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Tuy nhiên, thực tế đến nay nhiều bộ, ngành và địa phương vẫn chưa giải ngân hết nguồn vốn đã được bố trí.