Phía sau một lần quét mã QR
Chuyển đổi số trong ngân hàng đã giúp cho việc thanh toán qua mã QR trở nên đơn giản hơn bao giờ hết.
Nhưng phía sau một giao dịch thanh toán ấy là hàng loạt quy trình diễn ra đồng thời: xác thực danh tính, xử lý dữ liệu real-time, đối soát tài khoản và kích hoạt các lớp giám sát chống gian lận. Do đó, điều quan trọng nhất trong thanh toán số nằm ở khả năng vận hành ổn định và an toàn ở quy mô rất lớn.
Trong bối cảnh Việt Nam thúc đẩy kinh tế số, thanh toán không tiền mặt và dữ liệu số quốc gia, ngân hàng số đang dần trở thành một phần hạ tầng vận hành của nền kinh tế.
Đại diện Ngân hàng Vietcombank cho biết, năm 2025, hệ sinh thái số của ngân hàng này xử lý khoảng 1,17 tỷ giao dịch số với tổng giá trị khoảng 14,7 triệu tỷ đồng; gần 99% giao dịch bán lẻ được thực hiện qua kênh số; người dùng có thể xác thực bằng VNeID để hoàn tất hồ sơ vay, quét QR thanh toán ở nước ngoài hay giao dịch ngay trên điện thoại mà không cần đến quầy. Với doanh nghiệp, các nền tảng số giúp xử lý dòng tiền theo thời gian thực, giảm giấy tờ và tối ưu vận hành.
Quá trình số hóa này cũng góp phần thúc đẩy thanh toán không tiền mặt và giảm đáng kể chi phí vận hành xã hội liên quan tới tiền mặt, giấy tờ và quy trình thủ công.
Còn tại Ngân hàng MB, với quy mô hơn 30 triệu khách hàng cá nhân, MB là một trong những ngân hàng có quy mô giao dịch số lớn nhất thị trường. Ông Lưu Trung Thái, Chủ tịch HĐQT MB cho biết, trên 99% giao dịch được thực hiện qua kênh số, với hơn 12,4 tỷ giao dịch mỗi năm, phản ánh năng lực vận hành ổn định, thông suốt và hiệu quả của hệ thống ngân hàng số.
Qua đó, doanh thu từ kênh số chiếm 50% tổng doanh thu toàn hệ thống của MB. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) đã cấp hạn mức tín dụng gần 70.000 tỷ đồng cho khách hàng, cho thấy MB đang làm chủ công nghệ thực thụ chứ không chỉ là khẩu hiệu.
Chuyển đổi số ngân hàng thường được nhìn qua mobile banking, QR hay eKYC. Nhưng phần cốt lõi lại nằm ở dữ liệu và hạ tầng công nghệ phía sau.
“Thay động cơ khi máy bay đang bay”
Trong ngành ngân hàng, hệ thống core-banking được xem là nền tảng quyết định khả năng xử lý realtime và mở rộng dịch vụ số ở quy mô lớn. Do vậy, trong vài năm gần đây hàng loạt ngân hàng thương mại trong nước công bố go-live thành công hệ thống này.
Từ nền tảng core-banking, ngân hàng từng bước xây dựng hệ sinh thái số cho khách hàng cá nhân và doanh nghiệp, cho quản trị dòng tiền, cho vay trực tuyến, cùng các nền tảng số trong lĩnh vực y tế, giáo dục, thuế, bảo hiểm,…
Với các startup, việc thử nghiệm công nghệ hay thay đổi mô hình có thể diễn ra rất nhanh. Nhưng với ngân hàng lớn, chuyển đổi số là một bài toán hoàn toàn khác. Chủ tịch HĐQT một ngân hàng Big4 từng ví von: “việc chuyển đổi hệ thống core-banking không khác gì thay động cơ khi máy bay đang bay”.
Một ngân hàng quy mô lớn có hàng chục triệu khách hàng, kéo theo đó là hàng tỷ giao dịch, không thể “reset” như một ứng dụng công nghệ thông thường. Mọi thay đổi đều phải đi cùng bài toán ổn định, bảo mật và quản trị rủi ro.
Ông Lê Quang Vinh – Tổng Giám đốc Vietcombank cho biết, trọng tâm của ngân hàng là đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với chuyển dịch cơ cấu hoạt động, phát huy sức mạnh hệ sinh thái; đồng thời nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thích ứng với chuyển đổi số, tích hợp AI, Big Data và các mô hình dự báo hiện đại vào quản trị, kinh doanh và quản trị rủi ro.
Điều này cho thấy chuyển đổi số của ngân hàng không còn dừng ở việc “đưa dịch vụ lên online”, mà đang bước sang giai đoạn vận hành bằng dữ liệu, AI và tự động hóa.
Theo ông Phạm Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước, chuyển đổi số trong ngân hàng không đơn thuần là số hoá các quy trình cũ, mà là tái cấu trúc hệ thống vận hành của ngành ngân hàng, qua đó cung cấp các dịch vụ với chi phí hợp lý nhất.
Ông Tuấn cho biết, thông qua chuyển đổi số, thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 tăng khoảng 38% so với cuối năm 2025. Trong đó, giao dịch trên Internet tăng 66%, giao dịch trên kênh di động tăng 33%. Đặc biệt, thanh toán qua mã QR tăng trên 50%. Hạ tầng thanh toán số hiện nay đáp ứng đầy đủ các yêu cầu thanh toán của người dân và doanh nghiệp.
Thậm chí, ông Jens Lottner, Tổng Giám đốc Techcombank, nhận định trong khoảng 2-5 năm tới khái niệm về một ngân hàng sẽ có sự thay đổi. Ngân hàng sẽ được vận hành bởi các AI tác vụ (AI Agent).
Theo đó, nhiều mảng dịch vụ của ngân hàng sẽ không còn được vận hành 100% bởi con người mà là do AI tác vụ thực hiện dưới sự theo dõi, đánh giá bởi con người.
“Mô hình vận hành của chúng tôi vẫn sẽ là sự kết hợp giữa máy móc và con người. Phần vận hành có thể là AI nhưng việc kiểm soát, thiết kế, nghĩ ra giải pháp mới,… là việc của con người”, Tổng Giám đốc Techcombank nói.