Ngày 30/7, tại TP Đà Nẵng, Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí (Hội Nhà báo Việt Nam) tổ chức hội thảo “Quản lý và ứng dụng AI trong hoạt động báo chí: Xây dựng quy chế và chuẩn mực đạo đức”.
Hội thảo có hơn 60 đại biểu, gồm lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam, đại diện cơ quan quản lý báo chí, truyền thông, chuyên gia công nghệ, an ninh mạng, lãnh đạo các cơ quan báo chí cùng phóng viên, biên tập viên khu vực miền Trung – Tây Nguyên.
Phát biểu khai mạc, ông Trần Trọng Dũng, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cho rằng AI, đặc biệt là AI tạo sinh, đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động báo chí, giúp tăng năng suất, mở rộng khả năng sáng tạo và đổi mới quy trình sản xuất nội dung.
Tuy nhiên, công nghệ này cũng kéo theo nhiều thách thức về thông tin sai lệch, nội dung giả mạo, bản quyền, tính minh bạch và trách nhiệm nghề nghiệp. Nếu không được sử dụng đúng cách, AI có thể làm suy giảm niềm tin của công chúng đối với báo chí.
“Điều báo chí cần không chỉ là công nghệ mà còn là năng lực quản trị. AI chỉ thực sự trở thành động lực phát triển khi được vận hành trong khuôn khổ rõ ràng, với quy trình kiểm soát chặt chẽ và chuẩn mực đạo đức được tôn trọng”, ông Dũng nhấn mạnh.
Theo ông Dũng, công nghệ có thể thay đổi cách làm báo nhưng không thể thay thế trách nhiệm xã hội, bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và sứ mệnh phục vụ nhân dân của người làm báo.
Con người chịu trách nhiệm cuối cùng
TS Lương Đông Sơn, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, cho biết AI đang được ứng dụng vào nhiều khâu như tìm kiếm, xử lý tư liệu, bóc băng, dịch thuật, phân tích dữ liệu, gợi ý tiêu đề, biên tập và sản xuất đồ họa.
Tuy nhiên, tốc độ ứng dụng tại nhiều tòa soạn đang vượt lên trước năng lực quản trị, làm phát sinh rủi ro về độ chính xác, nguồn tin, dữ liệu mật, quyền riêng tư, bản quyền và hình ảnh giả mạo.
Theo ông Sơn, quy chế sử dụng AI không phải là “hàng rào cấm đoán”, mà nhằm chuyển các nguyên tắc pháp luật và đạo đức thành quy trình cụ thể. AI chỉ là công cụ hỗ trợ, còn quyền quyết định biên tập và trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về con người.
Chuyên gia Tư vấn về Chuyển đổi số và AI, ông Đào Trung Thành đề xuất kiểm soát việc sử dụng AI qua 6 khâu gồm giao việc, chuẩn bị dữ liệu, tạo bản nháp, kiểm chứng, xuất bản và hậu kiểm. Mỗi khâu phải xác định rõ người chịu trách nhiệm và cơ chế kiểm tra.
PGS.TS Đinh Thị Thúy Hằng, nguyên Giám đốc Trung tâm Bồi dưỡng nghiệp vụ báo chí, cảnh báo việc phụ thuộc quá mức vào AI có thể làm suy giảm những kỹ năng nền tảng như nghiên cứu, phỏng vấn và tư duy độc lập.
Theo bà Hằng, AI không phải chủ thể chịu trách nhiệm pháp lý hoặc đạo đức thay cho nhà báo. Vì vậy, không thể lấy lý do “do AI tạo ra” để né tránh trách nhiệm khi sản phẩm báo chí xảy ra sai sót.
Xây dựng quy chế sử dụng AI
Tại hội thảo, Ban tổ chức giới thiệu Dự thảo “Sổ tay hướng dẫn xây dựng và triển khai quy chế sử dụng trí tuệ nhân tạo trong các cơ quan báo chí”.
Theo các nguyên tắc được giới thiệu, AI không thay thế nhà báo và không được xem là nguồn tin. Mọi thông tin, số liệu, trích dẫn hoặc nội dung do AI cung cấp phải được kiểm chứng, biên tập và phê duyệt trước khi xuất bản.
Theo nội dung dự thảo, nghiêm cấm sử dụng AI để tạo tin giả, số liệu giả, phát ngôn giả, nhân vật giả hoặc deepfake (hình ảnh, video hoặc âm thanh giả mạo được tạo bằng công nghệ AI, có độ chân thực cao, khiến người xem dễ nhầm là nội dung thật) nhằm đánh lừa công chúng.
Người làm báo cũng không được đưa tài liệu mật, dữ liệu nguồn tin, bản thảo chưa công bố hay thông tin cá nhân nhạy cảm lên các hệ thống AI công cộng.
Việc ứng dụng AI phải tôn trọng bản quyền. Những nội dung có sự can thiệp đáng kể của AI phải được ghi nhãn hoặc thông báo phù hợp để công chúng nhận biết.
Các tác vụ AI được phân thành bốn nhóm theo mức độ rủi ro, tương ứng với những yêu cầu phê duyệt, kiểm chứng và giám sát khác nhau.
Với nội dung nhạy cảm liên quan đến chính trị, an ninh, thiên tai, dịch bệnh, trẻ em hoặc vụ án, AI chỉ được hỗ trợ kỹ thuật, không được tự suy luận hay đưa ra kết luận.
Thông qua hội thảo, Hội Nhà báo Việt Nam mong muốn nâng cao năng lực quản trị AI, tăng cường chia sẻ kinh nghiệm và từng bước hình thành chuẩn mực chung, bảo đảm việc ứng dụng công nghệ gắn với tính chính xác, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của người làm báo.
