Khi máy móc trở nên “vượt trội hơn con người”, Bill Gates cảnh báo trí tuệ nhân tạo (AI) có thể thay thế con người trong “hầu hết mọi việc”, định hình lại nhanh chóng lực lượng lao động. Toàn bộ các ngành nghề có thể biến mất, một số khác sẽ biến đổi đến mức không thể nhận ra và chỉ một số ít thực sự tồn tại.
Trả lời trên chương trình The Tonight Show with Jimmy Fallon, vị tỷ phú 70 tuổi chỉ ra rằng những gì chúng ta hiện coi là chuyên môn giá trị của con người, dù là một “bác sĩ giỏi” hay một “giáo viên giỏi”, vẫn quan trọng vì chúng “hiếm”.
Song, “với AI, trong thập kỷ tới, điều đó sẽ trở nên miễn phí và phổ biến – những lời khuyên y tế xuất sắc, những buổi gia sư chất lượng cao”, ông chia sẻ với Fallon. Nói cách khác, nếu AI thay thế con người trong hầu hết mọi việc, khái niệm về chuyên môn có thể chuyển thành một thứ có sẵn rộng rãi, có thể truy cập ngay lập tức và không còn gắn liền với một chuyên gia con người duy nhất.
Sự trỗi dậy của ‘trí tuệ miễn phí’
Gates mô tả sự chuyển dịch này là sự xuất hiện của “trí tuệ miễn phí”, một cụm từ nắm bắt cả triển vọng lẫn sự không chắc chắn của những gì sắp diễn ra.
Trong cuộc trò chuyện với Giáo sư Arthur Brooks của Đại học Harvard, ông không hề tô hồng tốc độ hay quy mô của bối cảnh sắp tới. “Điều đó rất sâu sắc và thậm chí hơi đáng sợ vì nó đang diễn ra rất nhanh và không có giới hạn”, Gates nhận định.
Trên thực tế, điều đó đồng nghĩa với một thế giới nơi AI không chỉ hỗ trợ các tác vụ mà còn gắn kết sâu sắc vào cách giải quyết vấn đề, ra quyết định và cung cấp dịch vụ. Cuối cùng, “máy móc có thể sẽ vượt trội hơn con người bởi vì phạm vi kiến thức bạn cần để đưa ra một số quyết định thực sự vượt quá nhận thức của một cá nhân”, vị tỷ phú kiêm nhà từ thiện cho biết.
Những công việc đang bị đe dọa
Vậy, nếu máy móc có thể làm hầu hết mọi việc, vị trí nào sẽ dành cho người lao động? Một số câu trả lời ban đầu đang dần xuất hiện và chúng không nhất thiết phải giống những gì mọi người kỳ vọng.
Thay vì lao động chân tay bị ảnh hưởng đầu tiên, nhiều vai trò dễ bị AI tác động nhất lại nằm ở các văn phòng, sau màn hình và trong những ngành công nghiệp từ lâu được coi là ổn định. Theo một nghiên cứu của Microsoft công bố vào tháng 12/2025, danh sách các vị trí có nguy cơ cao nhất bao gồm:
Người viết tài liệu kỹ thuật, nhân viên bán vé, biên tập viên, nhân viên tiếp thị qua điện thoại, phát thanh viên, nhà toán học, thông dịch viên, lập trình viên máy công cụ CNC, nhà báo, nhân viên dịch vụ khách hàng, chuyên gia giáo dục, chuyên viên quan hệ công chúng, nhân viên môi giới, người đọc dò bản thảo, nhà văn, đại diện bán hàng, nhà khoa học dữ liệu, nhà phân tích nghiên cứu thị trường, nhà phát triển web và nhà phân tích quản lý.
Điểm chung của những vai trò này không phải là ngành nghề mà là bản chất công việc. Phần lớn liên quan đến xử lý thông tin, nhận dạng dữ liệu hoặc giao tiếp theo những cách có thể dự đoán được, tất cả đều là những lĩnh vực mà AI đang cải thiện với tốc độ đáng kinh ngạc.
Cùng lúc đó, các công việc phụ thuộc vào sự hiện diện vật lý hoặc kỹ năng thực hành, ít nhất là cho đến hiện tại, có vẻ được cách ly an toàn hơn. Những vai trò như đầu bếp, thợ máy, nhân viên pha chế và nhân viên cứu hộ vẫn rất khó để AI sao chép, phần lớn vì chúng đòi hỏi khả năng thích ứng trong môi trường thực tế. Tuy nhiên, ngay cả những nhóm công việc an toàn hơn này cũng không mang tính tuyệt đối, khi công nghệ tiếp tục phát triển theo những cách khó lường.
Bất chấp tính chất bao trùm của lời cảnh báo, Gates không tin rằng mọi thứ sẽ được giao phó cho máy móc. Trong số các lĩnh vực ông tin rằng sẽ vẫn thiết yếu bao gồm:
Sinh học: Nơi việc khám phá và thử nghiệm vẫn phụ thuộc nhiều vào sự hiểu biết sâu sắc của con người.
Năng lượng: Đặc biệt khi thế giới phải điều hướng các hệ thống phức tạp và những thách thức về tính bền vững.
Lập trình và phát triển phần mềm: Ngay cả khi AI trở thành một công cụ đắc lực trong lĩnh vực này.
Bên cạnh đó, có những khía cạnh vượt ra ngoài nhu cầu thiết yếu – những thứ con người đơn giản là muốn giữ lại cho riêng mình. “Bạn biết đấy, giống như bóng chày. Chúng ta sẽ không muốn xem máy tính chơi bóng chày”, Gates nói. “Sẽ có một số thứ chúng ta dành riêng cho chính mình. Nhưng xét về khía cạnh chế tạo, vận chuyển và trồng trọt, theo thời gian, đó về cơ bản sẽ là những vấn đề được giải quyết triệt để”.
(Theo Newsner Stories)
