Hệ thống phòng không Shershen của Ukraine vừa xuất hiện tại triển lãm MSPO 2026 ở Ba Lan đang thu hút sự chú ý đặc biệt nhờ khả năng sử dụng cùng lúc nhiều loại tên lửa đối không từ kho dự trữ Liên Xô cũ đến đạn hiện đại của Mỹ và Anh.
Đây không chỉ là một tổ hợp mới mà còn là lời giải thực tế cho bài toán thiếu đạn và phụ thuộc nhà cung cấp duy nhất mà Kiev đang phải đối mặt.
Shershen, nghĩa là ‘ong bắp cày’, được phát triển bởi nhóm công ty thuộc Hiệp hội Quốc gia Công nghiệp Quốc phòng Ukraine (NAUDI).
Phiên bản trưng bày tại Kielce là nguyên mẫu hoạt động thứ hai, đã gần với cấu hình sản xuất hàng loạt.
Một khẩu đội tiêu chuẩn gồm bốn bệ phóng Borei, một xe chỉ huy chiến đấu Perun và đài radar trinh sát-theo dõi mục tiêu Athena.
Kiến trúc mở là điểm then chốt giúp hệ thống này khác biệt. Thay vì bị khóa chặt vào một loại tên lửa duy nhất như nhiều tổ hợp phương Tây, Shershen có thể tích hợp gần như bất kỳ tên lửa không đối không nào mang đầu dò bán chủ động radar hoặc hồng ngoại.
Các loại tên lửa đã được xác nhận gồm R-27 và R-73 của Liên Xô-Ukraine, AIM-9 Sidewinder của Mỹ, AIM-132 ASRAAM của Anh, và khả năng thử nghiệm thêm R-60.
Bên cạnh đó, bệ phóng còn mang theo mẫu tên lửa R-120K do Ukraine tự phát triển, trang bị đầu dò radar và có thể dùng cả trên không lẫn mặt đất.
Radar Athena được tuyên bố phát hiện mục tiêu trong bán kính tới 85 km và có thể theo dõi đồng thời nhiều mục tiêu (một số nguồn đề cập khả năng theo dõi đến 24 mục tiêu từ khoảng 75 km).
Hệ thống dẫn đường hỗ trợ dẫn cùng lúc tối đa sáu tên lửa đã phóng. Tầm tiêu diệt thực tế phụ thuộc hoàn toàn vào loại đạn được nạp: tối đa khoảng 25 km về khoảng cách và 10.000 mét về độ cao.
Các mục tiêu chính được nêu là máy bay chiến đấu, tên lửa hành trình và máy bay không người lái. Xác suất tiêu diệt bằng một quả đạn được nhà phát triển ước tính quanh mức 0,75, song đây vẫn là con số công bố chứ chưa có dữ liệu chiến trường độc lập.
Điểm mạnh công nghệ nằm ở tính mô-đun và khả năng thích nghi. Xe chỉ huy Perun đóng vai trò trung tâm điều khiển hỏa lực, trong khi các bệ Borei có thể được nạp linh hoạt theo kho đạn sẵn có tại thời điểm đó.
Hệ thống còn được thiết kế để nhận dữ liệu từ các đài radar bên thứ ba hoặc các hệ thống chỉ huy sẵn có của Ukraine như Oreanda, Virazh-Planchet hay Krechet.
Cách tiếp cận này giúp Ukraine tận dụng tối đa số lượng lớn tên lửa không đối không đang nằm trong kho mà trước đây khó đưa vào phục vụ phòng không mặt đất.
Chi phí được cho là thấp hơn đáng kể so với các tổ hợp tương đương phương Tây nhờ tận dụng phần cứng và đạn hiện có.
Tuy nhiên, Shershen vẫn thuộc phân khúc phòng không tầm ngắn. Nó không được thiết kế để đánh chặn tên lửa đạn đạo và hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc nhiều vào chất lượng tên lửa được nạp cũng như khả năng chống nhiễu của hệ thống dẫn đường.
Việc đưa từ nguyên mẫu gần sản xuất sang triển khai hàng loạt còn đòi hỏi nguồn lực sản xuất ổn định và kiểm chứng chiến trường.
Dù vậy, sự xuất hiện của Shershen tại MSPO 2026 cho thấy hướng đi rõ ràng của ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine: ưu tiên linh hoạt, tận dụng kho đạn hỗn hợp và giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài.
Với khả năng “ăn” được cả tên lửa thời Liên Xô lẫn đạn phương Tây trên cùng một khung hệ thống, Shershen đang trở thành ví dụ điển hình cho cách tiếp cận thực dụng trong điều kiện xung đột Nga-Ukraine kéo dài.
Nếu được sản xuất và triển khai đủ số lượng, tổ hợp này có thể góp phần lấp đầy khoảng trống phòng không tầng thấp-trung bình mà Ukraine vẫn đang cần bổ sung.
(Theo militarnyi.com, nv.ua, 24tv.ua, www.twz.com)