Quan điểm được ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ Quốc gia (NAFOSTED), nhấn mạnh khi giới thiệu các điểm mới của Thông tư số 49/2026/TT-BKHCN do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành.
Thông tư 49 quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển (R&D) công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược
Theo ông, chính sách mới tập trung vào sự chuyển dịch từ quản lý thủ tục, đầu vào sang đầu tư theo kết quả đầu ra, nhằm tạo điều kiện cho các nhà khoa học và doanh nghiệp tập trung làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.
Thù lao tiệm cận chuẩn quốc tế
Điểm nhấn lớn nhất trong Thông tư 49 là việc xác định thù lao nghiên cứu gắn liền với vị trí, trách nhiệm, sản phẩm đầu ra và thời gian làm việc.
Khung định mức dự toán quy định mức trần cao nhất cho chức danh Tổng công trình sư là 300 triệu đồng/tháng, trong khi Chủ nhiệm nhiệm vụ nhận tối đa 150 triệu đồng một tháng.
Bên cạnh đó, các vị trí như Thư ký khoa học, Thành viên chính cũng được hưởng thù lao cạnh tranh.
Theo ông Đào Ngọc Chiến, mức thù lao nói trên được xây dựng dựa trên tham chiếu mức chi trả thực tế của Cơ quan Khoa học, Công nghệ và Nghiên cứu Singapore (A*STAR), kết hợp tính toán hệ số sức mua tương đương (PPP) giữa hai nước và sự khan hiếm nhân lực đầu ngành tại Việt Nam.
Đại diện NAFOSTED lưu ý đây là mức trần phục vụ thẩm định, phê duyệt dự toán, không áp dụng cào bằng cho mọi trường hợp. Mức chi thực tế sẽ căn cứ vào năng lực cá nhân và yêu cầu cụ thể của từng sản phẩm công nghệ.
Bên cạnh nhân sự thường xuyên, các dự án được phép thuê chuyên gia trong nước và quốc tế theo cơ chế thỏa thuận linh hoạt sát với giá thị trường.
“Ở đây có một thông điệp rất rõ: muốn làm chủ công nghệ chiến lược, trước hết phải đầu tư tương xứng cho con người. Đưa ra được những mức trần kinh phí như thế này là đột phá mới nhất, mạnh mẽ nhất của cơ chế tài chính dành cho phát triển công nghệ chiến lược”, ông Đào Ngọc Chiến nhấn mạnh.
Chấp nhận rủi ro không đồng nghĩa chấp nhận sai phạm quản lý
Cơ chế tài chính mới thể chế hóa nguyên tắc Nhà nước chia sẻ rủi ro cùng người làm nghiên cứu. Đối với các nhiệm vụ phát triển công nghệ lõi, công nghệ nền tảng có ý nghĩa đặc biệt đối với tự chủ quốc gia hoặc có độ rủi ro cao, ngân sách nhà nước hỗ trợ tối đa 100%.
Các sản phẩm có tiềm năng ứng dụng, chuyển giao hoặc thương mại hóa nhận hỗ trợ tối đa 70%, phần còn lại huy động từ doanh nghiệp và nguồn kinh phí hợp lý khác.
Chỉ ra hoạt động R&D luôn có độ bất định cao, ông Đào Ngọc Chiến cho biết Thông tư 49 cho phép một bài toán công nghệ được triển khai song song nhiều phương án độc lập.
Sau mỗi mốc đánh giá, phương án tốt sẽ được tiếp tục, mà phương án không tốt thì cần phải điều chỉnh hoặc dừng lại.
Ngoài ra, mỗi nhiệm vụ được bố trí 10% tổng kinh phí dự phòng ngân sách để ứng phó các biến động phát sinh trong chu kỳ kéo dài 2-3 năm.
Nếu một hướng nghiên cứu không đạt kết quả kỳ vọng dù đã thực hiện đúng quy trình, trung thực và có đủ bằng chứng, việc chấp nhận rủi ro sẽ được bảo vệ về mặt pháp lý.
Tuy nhiên, ông Đào Ngọc Chiến chỉ rõ: việc chấp nhận rủi ro khoa học hoàn toàn khác với việc chấp nhận sai phạm trong quản lý và sử dụng nguồn lực.
Để bảo vệ nguồn lực công, dòng tiền được quản trị chặt chẽ theo từng gói công việc (Work Package – WP) và các mốc đánh giá xác định trước.
Hội đồng chuyên môn căn cứ vào sản phẩm thực tế tại từng mốc để quyết định cấp tiếp kinh phí, điều chỉnh hay dừng dự án nhằm tránh lãng phí.
Tiến độ và kết quả thực hiện của các đơn vị chủ trì được cập nhật hàng tháng lên nền tảng số quốc gia, phục vụ công tác hậu kiểm.
Nói cách khác, “chúng ta chấp nhận rủi ro để tạo không gian cho đổi mới nhưng phải quản trị rủi ro để bảo vệ nguồn lực công”, Giám đốc NAFOSTED kết luận.
