Nhiều người cho rằng các đêm Trăng tròn đều giống hệt nhau. Quả thật, ánh Trăng sáng thường làm lu mờ các vì sao, khiến việc quan sát những thiên thể ở không gian sâu trở nên khó khăn.
Thế nhưng, cứ mỗi tháng 6, rất nhiều người yêu thiên văn lại háo hức chờ đợi khoảnh khắc Trăng Dâu (Strawberry Moon) xuất hiện như thể đón một người bạn cũ trở về sau một năm xa cách.
Điều khiến Trăng Dâu trở nên khác biệt không nằm ở màu sắc hay kích thước thật của Mặt Trăng, mà ở hành trình đặc biệt của nó trên bầu trời.
Từ Bắc bán cầu, Mặt Trăng mọc ở vị trí rất xa về phía đông nam, lơ lửng sát đường chân trời trong nhiều giờ thay vì nhanh chóng lên cao như những đêm Trăng mùa đông.
Khi màn đêm vừa buông xuống, Trăng Dâu từ từ nhô lên trong làn sương ấm áp của mùa hè. Nó dường như chần chừ không muốn rời khỏi đường chân trời, lặng lẽ trôi ngang bầu trời phía nam với vẻ đẹp vừa gần gũi vừa kỳ lạ.
Chính vì vậy, ngay cả những người vốn không để ý đến bầu trời cũng thường dừng chân để ngắm nhìn hiện tượng thiên nhiên hiếm có này.
Chu kỳ thiên văn gần hai thập kỷ tạo nên cảnh tượng hiếm gặp
Năm ngoái, Trăng Dâu xuất hiện đặc biệt thấp vì trùng với thời điểm diễn ra chu kỳ dừng Mặt Trăng lớn – hiện tượng chỉ lặp lại sau khoảng 18,6 năm.
Trong giai đoạn này, vị trí mọc và lặn của Mặt Trăng đạt đến những giới hạn cực đại. Vào năm trước, Mặt Trăng mọc ở vị trí xa nhất về phía nam kể từ năm 2006 và phải đến tận những năm 2040 con người mới có cơ hội chứng kiến cảnh tượng tương tự.
Nhiều người yêu thiên văn kể rằng khi quan sát Trăng Dâu năm ngoái, họ có cảm giác như đang sống trong một thế giới khác.
Mặt Trăng xuất hiện ở một vị trí hoàn toàn xa lạ, phía sau đường chân trời thành phố, tạo nên cảm giác vừa quen thuộc vừa đầy siêu thực.
Thế nhưng, đa số những người xung quanh lại không hề nhận ra sự khác biệt đó.
Năm nay, Trăng Dâu sẽ không mọc xa về phía đông nam như năm ngoái, nhưng nó vẫn giữ đặc trưng nổi bật nhất: luôn treo rất thấp trên bầu trời, tạo cảm giác lớn hơn nhiều so với thực tế.
Nhiều người tin rằng Trăng Dâu thực sự có kích thước lớn hơn. Trên thực tế, đây chủ yếu là ảo giác Mặt Trăng – hiện tượng khiến não bộ con người cảm nhận Mặt Trăng to hơn khi nó ở gần đường chân trời.
Để thưởng thức vẻ đẹp của Trăng Dâu, bạn không nhất thiết phải hiểu sâu về cơ học thiên thể hay quỹ đạo của Mặt Trăng.
Chỉ cần tìm một nơi có tầm nhìn thoáng về phía đông nam rồi phía nam là đủ để chiêm ngưỡng khoảnh khắc Mặt Trăng ôm sát đường chân trời.
Tuy nhiên, hiện tượng này vẫn có lời giải thích khoa học rất thú vị.
Quỹ đạo của Mặt Trăng nghiêng khoảng 5 độ so với mặt phẳng hoàng đạo – quỹ đạo biểu kiến của Mặt Trời trên bầu trời. Sự kết hợp giữa độ nghiêng này với chuyển động quay của hệ Trái Đất – Mặt Trăng tạo thành chu kỳ kéo dài 18,6 năm, làm thay đổi vị trí mọc và lặn của Mặt Trăng theo từng năm.
Điều đáng chú ý là khi Bắc bán cầu chứng kiến Trăng Dâu ở vị trí rất thấp thì tại Nam bán cầu, hiện tượng lại diễn ra hoàn toàn ngược lại: Mặt Trăng sẽ lên rất cao trên bầu trời.
Đây là minh chứng rõ ràng rằng bầu trời chúng ta quan sát không chỉ mang tính địa phương mà còn phản ánh cấu trúc vận động của cả Trái Đất.
Chọn đúng thời điểm để ngắm Trăng Dâu đẹp nhất
Các chuyên gia cho rằng nên xem Trăng Dâu giống như một bức ảnh phong cảnh hơn là một hiện tượng thiên văn thuần túy.
Việc lựa chọn địa điểm quan sát đóng vai trò rất quan trọng. Một bãi biển, cánh đồng rộng, đỉnh đồi hoặc con đường dài không bị che khuất sẽ mang đến góc nhìn lý tưởng.
Chỉ cần một hàng cây hoặc vài tòa nhà sát đường chân trời cũng có thể che mất khoảnh khắc Mặt Trăng vừa xuất hiện.
Những ứng dụng như Photo Ephemeris có thể giúp xác định chính xác vị trí Mặt Trăng sẽ mọc tại bất kỳ nơi nào trên Trái Đất.
Điều này đặc biệt hữu ích vì Trăng Dâu thường không xuất hiện ở nơi mà nhiều người vẫn nghĩ.
Thời điểm đẹp nhất để quan sát là lúc hoàng hôn, ngay khi Mặt Trăng bắt đầu mọc vào ngày 29/6.
Khi đó, ánh sáng xanh nhạt còn sót lại của chạng vạng hòa quyện với màu cam của Mặt Trăng tạo nên khung cảnh ngoạn mục hơn rất nhiều so với khi trời đã tối hẳn.
Một hiểu lầm phổ biến là Trăng Dâu sẽ giữ màu vàng cam suốt cả đêm. Thực tế hoàn toàn không phải vậy.
Màu sắc rực rỡ ấy chủ yếu do bầu khí quyển Trái Đất tán xạ các bước sóng ánh sáng ngắn khi Mặt Trăng còn ở gần đường chân trời.
Khi càng lên cao, lớp khí quyển mà ánh sáng phải đi qua giảm dần, khiến Mặt Trăng nhanh chóng trở lại màu trắng bạc quen thuộc.
Toàn bộ “không khí Trăng Dâu” chỉ kéo dài khoảng 20–30 phút sau khi Mặt Trăng mọc trước khi các quy luật vật lý đưa mọi thứ trở về trạng thái bình thường.
Khi tháng 6 khép lại, Mặt Trăng sẽ dần tròn đầy và đạt pha Trăng Dâu vào thứ Hai, ngày 29/6.
Những đêm trước đó, ánh Trăng sẽ ngày càng chiếm ưu thế trên bầu trời đêm; sau thời điểm Trăng tròn, Mặt Trăng sẽ mọc muộn hơn mỗi ngày.
Vào tối 27/6, nếu quan sát về phía nam sau khi trời tối, người yêu thiên văn có thể nhìn thấy Mặt Trăng gần tròn nằm sát Antares – ngôi sao sáng đỏ nổi bật trong chòm sao Bọ Cạp (Scorpius).
Trong những ngày cuối tháng 6 và đầu tháng 7, trước lúc bình minh ở hướng đông bắc, sao Hỏa sẽ xuất hiện phía dưới cụm sao Thất Nữ (Pleiades hay M45), trong khi sao Thiên Vương (Uranus) cũng hiện diện ở khu vực lân cận.
(Theo Space, LiveScience)
