Ngày 28/5, tại Diễn đàn Đầu tư đổi mới sáng tạo Việt Nam (VIPC Summit) 2026 do Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Tổ chức Phát triển đầu tư vốn tư nhân (VPCA) và Do Ventures tổ chức, Báo cáo Đầu tư Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 cùng Chỉ số Thị trường Vốn tư nhân Việt Nam chính thức được công bố. Hai sản phẩm dữ liệu ra đời trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực nâng hạng thị trường vốn và xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế (VIFC).
Dữ liệu từ báo cáo cho thấy thị trường vốn tư nhân đang bùng nổ rực rỡ nhưng cánh cửa bước lên thị trường đại chúng (IPO) chưa được mở ra. Đây chính là rào cản lớn nhất ngăn cản sự hình thành những “gã khổng lồ công nghệ” của Việt Nam.
IPO – “bệ phóng” của các đế chế công nghệ Mỹ
Báo cáo chỉ ra, năm 2025, tại Mỹ, vốn đầu tư mạo hiểm (VC) đạt 339 tỷ USD, vốn cổ phần tư nhân (PE) đạt 1,2 nghìn tỷ USD và giá trị IPO ghi nhận tổng cộng 39 tỷ USD, tỷ lệ vốn hóa thị trường trên GDP đạt mức 224%.
Sức mạnh này được nuôi dưỡng từ dòng vốn tư nhân: 70% các công ty tiến hành IPO tại Mỹ (63/90) là những doanh nghiệp từng được hậu thuẫn bởi vốn VC/PE (đầu tư mạo hiểm/cổ phần tư nhân).
Thực tế chứng minh, 8 trong số 10 công ty lớn nhất thế giới hiện nay (bao gồm Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta và NVIDIA) đều từng là các startup nhận vốn VC/PE trước khi trở thành những “trụ cột” trên thị trường đại chúng. Nhờ bệ phóng IPO để tiếp cận nguồn vốn khổng lồ, các doanh nghiệp này đã đạt được mức tăng trưởng vốn hóa phi thường: Amazon tăng khoảng 6.600 lần, Microsoft tăng 3.900 lần và Apple tăng 2.500 lần. Nhờ sự trỗi dậy này, ngành Công nghệ thông tin hiện chiếm tới 34,5% tỷ trọng vốn hóa của chỉ số S&P 500.
“Thị trường Mỹ đạt tỉ lệ vốn hóa trên GDP cao, nhờ vào sự đóng góp từ các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ được nhận vốn VC/PE”, trích báo cáo.
Vốn tư nhân bùng nổ nhưng thiếu vắng IPO
“Dòng vốn tại Việt Nam dịch chuyển theo đúng lộ trình ở hầu hết các giai đoạn, ngoại trừ sự thiếu vắng của các thương vụ IPO”, báo cáo tiếp tục.
Báo cáo vạch rõ sự chênh lệch này qua các con số: Năm 2025, vốn cổ phần tư nhân (PE) lập kỷ lục đạt 4 tỷ USD và vốn mạo hiểm (VC) phục hồi mạnh mẽ đạt 509 triệu USD. Trong đó, vốn đầu tư mạo hiểm vào AI tăng mạnh lên 130 triệu USD trong năm 2025, khẳng định AI là lĩnh vực tăng trưởng nhanh nhất trong hệ sinh thái công nghệ Việt Nam. Đầu tư vào Công nghệ Khí hậu đạt mức kỷ lục 35 triệu USD trong năm 2025, khi Việt Nam đẩy nhanh lộ trình giảm phát thải. Vốn đầu tư vào các startup Việt Nam có hoạt động trên toàn cầu đạt mức cao kỷ lục 51 triệu USD vào năm 2025.
Trong cùng kỳ, vốn PE đổ vào ngành hàng tiêu dùng thiết yếu tăng vọt lên 1,2 tỷ USD, mức cao nhất trong một thập kỷ và ngành y tế vẫn tiếp tục đà tăng trưởng mạnh mẽ. Báo cáo nhận định: “Lĩnh vực tài chính không còn giữ vai trò dẫn dắt như trước cho thấy dòng vốn PE đang dịch chuyển sang các ngành gắn với tiêu dùng và y tế, phản ánh nhu cầu ngày càng lớn của tầng lớp trung lưu tại Việt Nam”.
Tuy nhiên, Việt Nam lại có một “khoảng trống lớn” khi không có bất kỳ thương vụ IPO nào từ các doanh nghiệp do VC/PE hậu thuẫn trong suốt 5 năm qua.
Dù VN-Index tăng trưởng 41% trong năm 2025 (dẫn đầu ASEAN), cả năm Việt Nam chỉ ghi nhận 3 đợt IPO trị giá 1,35 tỷ USD và tất cả đều thuộc về ngành dịch vụ tài chính, hoàn toàn vắng bóng doanh nghiệp công nghệ. Hệ quả là tỷ trọng ngành Công nghệ Thông tin trên sàn HOSE hiện chỉ chiếm chưa tới 5%.
Theo báo cáo, “thị trường IPO được khơi thông sẽ giúp các doanh nghiệp khoa học và công nghệ được VC/PE hậu thuẫn có thể tiếp cận thị trường đại chúng, từ đó thực hiện mục tiêu vốn hóa thị trường đạt 120% GDP vào năm 2030 và xây dựng thế hệ doanh nghiệp tiêu biểu mới cho Việt Nam”.
Xuyên suốt VIPC Summit 2026, các đại biểu nhấn mạnh Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những nền tảng quan trọng về ổn định chính trị, tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế.
Những nỗ lực nâng hạng thị trường chứng khoán, xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam, phát triển các quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và địa phương, cùng các chính sách thúc đẩy khoa học công nghệ đang tạo ra cơ hội lớn để huy động nguồn vốn dài hạn cho các ngành chiến lược.
Sự kết hợp giữa chính sách hiệu quả, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động và nguồn vốn tư nhân chất lượng cao sẽ là động lực quan trọng giúp Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu trở thành nền kinh tế có thu nhập cao dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong những thập kỷ tới.
