Thụy Điển đã lặng lẽ trao cho Ukraine một vũ khí thay đổi cục diện: tên lửa hành trình chống hạm RBS-15. Chỉ trong những ngày đầu tháng 4/2026, Hải quân Ukraine công bố video phóng tên lửa RBS-15 từ bệ di động trên xe tải, đánh trúng giàn khoan Sivash do Nga kiểm soát trên Biển Đen.
Đây được xem là lần đầu tiên hệ thống tên lửa RBS-15 xuất hiện trên chiến trường, biến vùng biển vốn là “sân sau” của Nga thành khu vực nguy hiểm chết người.
Với khả năng bay sát mặt nước chỉ vài mét và tầm bắn vượt trội, RBS-15 không chỉ là tên lửa chống tàu mà còn là công cụ kiểm soát vùng biển từ sâu trong nội địa, khiến radar phòng thủ Nga gần như bất lực. Sự kiện này đánh dấu bước tiến mới trong hỗ trợ quân sự của Thụy Điển dành cho Ukraine.
Hệ thống tên lửa RBS-15, do Saab Bofors Dynamics phát triển từ những năm 1980, đã trải qua nhiều lần nâng cấp. Các phiên bản Mk III và đặc biệt Mk IV (còn gọi là Gungnir) được cho là đã được chuyển giao, thay vì các phiên bản cũ chỉ có tầm bắn khoảng 70 km.
Phiên bản mới nhất cho phép Ukraine triển khai từ bệ phóng di động trên đất liền, phóng tên lửa rồi di chuyển ngay lập tức để tránh phản kích.
Cuộc tấn công Sivash, một giàn khoan từng được Nga sử dụng làm đài radar và trinh sát điện tử, chứng tỏ tên lửa RBS-15 không chỉ nhắm vào tàu mặt nước mà còn có khả năng đánh chính xác các mục tiêu cố định trên biển hoặc ven bờ.
Về mặt kỹ thuật, RBS-15 là một tên lửa hành trình cận âm (subsonic) được tối ưu hóa cho môi trường ven biển và mở rộng.
Tên lửa RBS-15 có chiều dài 4,35 mét, đường kính thân 0,5 mét và sải cánh 1,4 mét. Trọng lượng khi bay khoảng 650-660 kg, tăng lên 810-820 kg khi gắn động cơ đẩy phụ.
Đầu đạn mang theo khoảng 200 kg thuốc nổ mạnh kiểu nổ phá mảnh, đủ sức gây thiệt hại nghiêm trọng cho tàu chiến hoặc công trình kiên cố.
Động cơ turbojet giúp tên lửa RBS-15 duy trì tốc độ Mach 0.9 (khoảng 1.111 km/h), đủ nhanh để rút ngắn thời gian tiếp cận nhưng vẫn giữ được tính cơ động và tiết kiệm nhiên liệu.
Tầm bắn của Mk III vượt 200 km, trong khi Mk IV Gungnir đạt hơn 300 km nhờ cải tiến nhiên liệu và thiết kế khí động học. Điều này cho phép Ukraine bắn từ vị trí an toàn sâu trong lãnh thổ mà không cần tiến sát bờ biển.
Điểm then chốt khiến tên lửa RBS-15 trở thành “khắc tinh” nằm ở hệ thống dẫn đường và profile bay. Tên lửa RBS-15 sử dụng tổ hợp dẫn hướng quán tính (INS) kết hợp GPS chống nhiễu (đặc biệt mạnh ở phiên bản Mk IV) cho giai đoạn giữa đường bay, sau đó chuyển sang radar chủ động J-band ở giai đoạn cuối để khóa mục tiêu.
Quan trọng nhất là công nghệ sea-skimming – bay cực thấp sát mặt nước chỉ từ 2 đến 10 mét, thậm chí có thể xuống 2-3 mét ở pha cuối. Ở độ cao này, radar đối phương rất khó phát hiện do giới hạn đường chân trời và sóng biển gây nhiễu.
Tên lửa RBS-15 còn thực hiện các động tác né tránh ngẫu nhiên để vượt qua hệ thống phòng không gần. Nhờ tính năng bắn rồi quên “fire-and-forget”, sau khi phóng, người vận hành không cần duy trì khóa mục tiêu, giảm rủi ro bị phát hiện và phản công.
So với các tên lửa chống hạm khác trong kho vũ khí Ukraine như Neptune, tên lửa RBS-15 nổi bật ở tính đa năng và độ tin cậy cao trong mọi thời tiết. Nó không chỉ tấn công tàu chiến mà còn có khả năng đánh chính xác mục tiêu đất liền nhờ định vị (waypoint) 3D linh hoạt.
Bệ phóng di động trên xe tải khiến hệ thống trở nên cơ động, dễ ẩn náu và tái triển khai nhanh chóng – một lợi thế lớn trong cuộc chiến bất đối xứng.
Các chuyên gia quân sự nhận định rằng sự xuất hiện của tên lửa RBS-15 giúp Ukraine mở rộng vùng phủ sóng kiểm soát trên Biển Đen, buộc hạm đội Nga phải hạn chế hoạt động gần bờ và tăng chi phí phòng thủ.
Việc Ukraine tiếp cận tên lửa RBS-15 không chỉ là một gói viện trợ đơn thuần mà còn là bước nâng cấp chiến lược quan trọng.
Hệ thống này kết hợp hoàn hảo giữa tầm xa, độ chính xác, khả năng tàng hình và tính di động, tạo nên mối đe dọa liên tục đối với lực lượng hải quân và cơ sở hạ tầng ven biển của Nga.
Trong bối cảnh xung đột Nga-Ukraine kéo dài, tên lửa RBS-15 đang chứng minh rằng công nghệ hiện đại từ các nước châu Âu có thể thay đổi cán cân quyền lực trên biển mà không cần phải đối đầu trực diện.
Hàn Quốc chính thức sản xuất hàng loạt L-SAM – hệ thống tên lửa phòng không tầm xa. Với tầm bắn 150km, đánh chặn ở độ cao 40-60km và công nghệ hit-to-kill hiện đại, L-SAM nâng tầm lớp phòng thủ cao độ trước mối đe dọa tên lửa.
Nga vừa bất ngờ triển khai hệ thống ‘Franken-SAM’ mới tại Oryol: xe tải Ural chở tên lửa không đối không R-77-1 hiện đại, biến kho vũ khí hàng không thành vũ khí mặt đất di động chuyên săn drone giá rẻ.
Sở hữu công nghệ dẫn đường laser beam riding siêu việt, ‘bắn rồi quên, tên lửa Krona-E của Nga biến mọi mục tiêu thành ‘tro bụi’ chỉ trong nháy mắt.