Trong đêm 27 rạng sáng 28/8, bóng của Trái Đất sẽ che khuất tới 96% bề mặt Mặt Trăng, tạo nên một trong những hiện tượng thiên văn đáng chú ý nhất năm 2026 – nguyệt thực một phần.
Khi bước vào vùng bóng tối của Trái Đất, Mặt Trăng có thể chuyển sang sắc đỏ thẫm tuyệt đẹp do ánh sáng Mặt Trời bị khí quyển Trái Đất lọc và khúc xạ trước khi chiếu tới bề mặt Mặt Trăng.
Nguyệt thực một phần xảy ra khi Trái Đất di chuyển vào vị trí nằm giữa Mặt Trời và Mặt Trăng trong kỳ Trăng tròn hàng tháng. Khi đó, phần bóng tối bên trong của Trái Đất, vốn có dạng cong, sẽ từ từ quét qua bề mặt Mặt Trăng.
Tại thời điểm cực đại, gần như toàn bộ đĩa Mặt Trăng bị bóng Trái Đất bao phủ, chỉ để lại một vùng nhỏ hình lưỡi liềm vẫn được ánh sáng Mặt Trời chiếu trực tiếp.
Tuy nhiên, không phải mọi nơi trên Trái Đất đều có cơ hội chứng kiến màn trình diễn này. Khả năng quan sát phụ thuộc hoàn toàn vào vị trí địa lý và việc Mặt Trăng có nằm trên đường chân trời tại thời điểm nguyệt thực diễn ra hay không.
Khoảng 3,3 tỷ người có thể chiêm ngưỡng hiện tượng
Theo dự báo, nguyệt thực một phần ngày 27-28/8 sẽ có thể quan sát từ nhiều khu vực thuộc Bắc Mỹ, Nam Mỹ và một phần châu Âu, châu Phi, với tổng cộng khoảng 3,3 tỷ người nằm trong vùng có điều kiện quan sát.
Các giai đoạn của nguyệt thực thực tế diễn ra đồng thời đối với tất cả người quan sát trên Trái Đất. Tuy nhiên, thời điểm Mặt Trăng bắt đầu bị che khuất, đạt cực đại rồi thoát khỏi bóng Trái Đất sẽ khác nhau tùy theo múi giờ và vị trí của từng người.
Tại bờ Tây nước Mỹ, những thành phố như Los Angeles, California hay Portland, Oregon sẽ có điều kiện khá thuận lợi.
Thời điểm nguyệt thực đạt cực đại sẽ diễn ra chỉ vài giờ sau khi Mặt Trời lặn, giúp người quan sát có thể dễ dàng theo dõi Mặt Trăng khi nó ở trên bầu trời đêm.
Trong khi đó, tại các thành phố ở bờ Đông nước Mỹ như New York hay Jacksonville, người yêu thiên văn sẽ phải thức khuya hơn.
Thời điểm cực đại của nguyệt thực dự kiến rơi vào khoảng nửa đêm theo giờ địa phương, tạo nên một màn trình diễn thiên văn đặc biệt giữa bầu trời đêm.
Đối với Vương quốc Anh, phần lớn châu Âu và nhiều khu vực ở châu Phi, nguyệt thực sẽ diễn ra vào sáng sớm.
Mặt Trăng khi đó sẽ nằm khá thấp về phía chân trời tây và dần tiến gần thời điểm lặn.
Điều này đồng nghĩa người quan sát tại các khu vực nói trên cần lựa chọn vị trí có tầm nhìn thoáng về phía tây để có cơ hội theo dõi trọn vẹn hiện tượng.
Các tòa nhà cao tầng, núi hoặc địa hình che khuất đường chân trời có thể khiến việc quan sát trở nên khó khăn hơn, đặc biệt trong giai đoạn cuối của nguyệt thực.
Những người muốn biết chính xác thời điểm từng giai đoạn của nguyệt thực và độ cao của Mặt Trăng so với đường chân trời tại nơi mình sinh sống có thể tra cứu lịch thiên văn chi tiết trên TimeandDate.
Đây là cách hữu ích để xác định thời điểm nên bắt đầu quan sát và hướng nhìn phù hợp.
Không cần kính bảo vệ để xem nguyệt thực
Khác với nhật thực, nguyệt thực hoàn toàn an toàn để quan sát bằng mắt thường. Người xem không cần sử dụng kính lọc chuyên dụng hay thiết bị bảo vệ mắt.
Mặt Trăng trong thời gian nguyệt thực có thể mang đến một khung cảnh đặc biệt ấn tượng khi phần sáng dần bị bóng Trái Đất nuốt chửng.
Khi phần lớn bề mặt Mặt Trăng chìm vào vùng bóng tối, màu sắc của nó có thể chuyển sang đỏ, cam hoặc đỏ sẫm.
Hiện tượng này bắt nguồn từ cách khí quyển Trái Đất tác động lên ánh sáng Mặt Trời.
Khi ánh sáng đi xuyên qua lớp khí quyển, các bước sóng ánh sáng xanh dễ bị tán xạ hơn, trong khi những thành phần ánh sáng đỏ có khả năng truyền qua và bị bẻ cong vào vùng bóng tối của Trái Đất.
Một phần ánh sáng đỏ này sau đó chiếu tới Mặt Trăng, khiến nó mang sắc đỏ đặc trưng.
Người quan sát hoàn toàn có thể thưởng thức nguyệt thực bằng mắt thường. Tuy nhiên, ống nhòm hoặc kính thiên văn sẽ giúp trải nghiệm trở nên thú vị hơn, đặc biệt khi muốn theo dõi đường ranh giới giữa vùng sáng và vùng bóng tối đang từ từ di chuyển qua các miệng hố, đồng bằng và địa hình trên Mặt Trăng.
Không phải toàn bộ thế giới đều có cơ hội chứng kiến nguyệt thực tháng 8/2026.
Tại những khu vực đang ở phía ban ngày của Trái Đất khi hiện tượng diễn ra, Mặt Trăng sẽ nằm dưới đường chân trời và hoàn toàn không thể quan sát bằng mắt thường.
Điều này khiến hàng loạt quốc gia, trong đó có Australia, Ấn Độ, Trung Quốc và Nhật Bản, nằm ngoài vùng quan sát trực tiếp của nguyệt thực.
Đây là đặc điểm cố hữu của các hiện tượng nguyệt thực. Dù nguyệt thực có thể kéo dài trong nhiều giờ và một nửa Trái Đất về lý thuyết có thể hướng về phía Mặt Trăng, chỉ những khu vực đang trải qua ban đêm và có Mặt Trăng ở phía trên đường chân trời mới có thể quan sát được.
Vì vậy, cùng một thời điểm, người ở một quốc gia có thể đang ngắm Mặt Trăng chuyển đỏ trên bầu trời, trong khi người ở một nơi khác lại hoàn toàn không nhìn thấy bất kỳ dấu hiệu nào của hiện tượng.
Nguyệt thực tháng 8/2026 là cơ hội hiếm để quan sát Mặt Trăng đỏ
Với mức che phủ cực đại lên tới 96%, nguyệt thực một phần ngày 27-28/8 được kỳ vọng sẽ tạo ra cảnh tượng rất đáng chú ý.
Dù không phải nguyệt thực toàn phần, phần lớn đĩa Mặt Trăng vẫn sẽ chìm trong bóng tối của Trái Đất, khiến hiện tượng có hình thức gần giống một nguyệt thực toàn phần khi quan sát từ những khu vực thuận lợi.
Đặc biệt, màu đỏ của Mặt Trăng có thể trở thành điểm nhấn nổi bật.
Mức độ đỏ thực tế sẽ phụ thuộc vào điều kiện khí quyển Trái Đất tại thời điểm xảy ra nguyệt thực.
Bụi, mây và các hạt khí quyển có thể tác động đến lượng ánh sáng đỏ đi tới Mặt Trăng, khiến màu sắc thay đổi từ cam nhạt đến đỏ sẫm.
Những người yêu thích nhiếp ảnh thiên văn cũng có thể tận dụng sự kiện này để ghi lại hình ảnh Mặt Trăng.
Máy ảnh DSLR hoặc mirrorless kết hợp với ống kính tiêu cự dài, chân máy và thiết lập phơi sáng phù hợp sẽ cho phép ghi lại quá trình bóng Trái Đất từng bước phủ lên bề mặt Mặt Trăng.
Đây cũng là một trong những nguyệt thực đáng chú ý trước khi thế giới bước vào một sự kiện còn đặc biệt hơn vào đêm giao thừa năm 2028-2029, thời điểm dự kiến diễn ra một nguyệt thực toàn phần.
(Theo Space, NASA)